Kinh tế thị trường – khởi nghiệp và sở hữu tư nhân

Kinh tế thị trường – khởi nghiệp và sở hữu tư nhân
Hình ảnh: Kasto80 | Dreamstime
Đăng lại

Hầu hết các quốc gia trong thế giới hiện đại đều dựa trên nền kinh tế tư bản chủ nghĩa. Dấu hiệu của chủ nghĩa tư bản là sự tồn tại của một thị trường tự do.

Không còn nghi ngờ gì nữa, thị trường định hình nhà nước và mối quan hệ giữa chúng. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của chúng ta. Để hiểu rõ hơn về cấu trúc kinh tế và chính trị hiện đại của thế giới, bạn cần hiểu kinh tế thị trường là gì.

Kinh tế thị trường là gì?

Nền kinh tế thị trường là một loại hệ thống kinh tế dựa trên doanh nghiệp tự do và cho phép sở hữu tư nhân.

Nền kinh tế thị trường giả định sự phát triển của thị trường trong một trật tự tự do với sự can thiệp tối thiểu của các cấu trúc nhà nước. Đặc điểm nổi bật và đặc điểm chính của nền kinh tế thị trường là các chủ thể kinh tế khác nhau có thể tự do tương tác với nhau, giá cả không bị kiểm soát bởi một người chơi.

Chức năng nhà nước trong nền kinh tế thị trường

Nhà nước và quyền hành pháp của nó có thể can thiệp vào đời sống của nền kinh tế thị trường, nhưng về cơ bản chúng không làm thay đổi tiến trình của các sự kiện.
Market economy
Hình ảnh: Bluebay2014 | Dreamstime

Sức mạnh ảnh hưởng của nhà nước đối với nền kinh tế khác nhau – nó phụ thuộc vào cấu trúc chính trị của một quốc gia cụ thể, nhưng nói chung, nhà nước có một số vai trò trong nền kinh tế thị trường – để bảo vệ quyền của nhà sản xuất và người tiêu dùng, ngăn chặn việc tạo ra các công ty độc quyền và điều tiết việc xuất nhập khẩu hàng hóa.

Vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường

Ảnh hưởng của nhà nước đối với kinh tế thị trường có thể được xem xét dựa trên ba khía cạnh: nguồn lực, tài chính và pháp lý.

  • Khía cạnh tài nguyên là khai thác và phân phối nguyên liệu cần thiết cho nhà sản xuất.
  • Tài chính – phát hành tiền, thu thuế và phân phối chúng.
  • Pháp lý – xây dựng luật điều chỉnh, cấp phép cho nhà sản xuất và bảo vệ quyền công dân (cả người tiêu dùng và nhà sản xuất).
Chứng khoán: phân loại và giống
Chứng khoán: phân loại và giống

Nếu nhà nước can thiệp quá nhiều vào nền kinh tế, chẳng hạn: thiết lập quy định chặt chẽ về giá cả, sở hữu phần lớn năng lực sản xuất, hoặc hạn chế sở hữu tư nhân, thì lối sống như vậy không thể được coi là thị trường. Nhà nước càng có nhiều ảnh hưởng thì thị trường càng ít tự do.

Nhiệm vụ của nhà nước trong nền kinh tế thị trường thực sự không phải là trấn áp nó mà là hỗ trợ nó. Mặt khác, việc hoàn toàn không can thiệp vào đời sống của thị trường có thể dẫn đến thực tế là nó sẽ bắt đầu phát triển một cách hỗn loạn và bất hợp pháp.

Chính phủ hỗ trợ như thế nào?

Nhiệm vụ chính của nhà nước là giám sát những người chơi trên thị trường và đảm bảo rằng cạnh tranh là hợp pháp và công bằng. Dịch vụ chống độc quyền sẽ ngăn chặn sự xuất hiện của các công ty sẽ kiểm soát hoàn toàn một phần thị trường bằng cách đàn áp các doanh nghiệp nhỏ hơn. Nhà nước thông qua các luật liên quan và giám sát việc thực hiện chúng.
Market economy
Hình ảnh: Dwayne Foong | Dreamstime

Nhà nước tạo ra khuôn khổ pháp lý cho hoạt động của nền kinh tế thị trường, đồng thời kiểm tra xem tất cả các luật, quy định và các yêu cầu khác có được cả người sản xuất và người tiêu dùng tuân thủ hay không.

Dịch vụ công bảo vệ người tiêu dùng hàng hóa và dịch vụ. Để làm được điều này, họ kiểm tra chất lượng sản phẩm do các công ty sản xuất và đưa ra một số yêu cầu nhất định về điều kiện sản xuất nên hoạt động và sản phẩm cuối cùng phải có những đặc tính gì.

Trong trường hợp không tuân thủ các hướng dẫn, nhà nước có thể cấm sản xuất thêm bởi công ty hoặc tạm thời đình chỉ nó. Người tiêu dùng đã mua một sản phẩm bị lỗi có quyền thay thế nó. Trong trường hợp nhà sản xuất từ ​​chối, người tiêu dùng có thể chuyển sang nhà nước để được giúp đỡ.

GDP – Gross Domestic Product
GDP – Gross Domestic Product

Nhà nước không chỉ bảo vệ người tiêu dùng mà còn bảo vệ các nhà sản xuất hàng hóa và dịch vụ. Để làm điều này, nó cấp giấy phép và xác nhận chất lượng hàng hóa, bảo vệ quyền của chủ sở hữu tư nhân.

Một cách khác để hỗ trợ nền kinh tế thị trường là thông qua đầu tư của chính phủ. Các dịch vụ công có thể hỗ trợ các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế đất nước thông qua việc bơm tiền liên tục, đào tạo chuyên gia miễn phí, v.v. Nhờ đó, nhiều doanh nghiệp vẫn tiếp tục hoạt động ngay cả trong thời kỳ khủng hoảng. Nhà nước có thể trợ cấp cho các nhà máy, xí nghiệp và các ngành công nghiệp khác để tránh phá sản.

Sự điều tiết của nhà nước trong nền kinh tế thị trường

Ngoài các hành động trên, nhà nước còn kiểm soát khía cạnh tài chính của thị trường. Điều này bao gồm việc thu thuế và các khoản thanh toán bắt buộc khác từ người sản xuất và người tiêu dùng, phân phối tiền, phát hành chứng khoán và tiền giấy, và kiểm soát lưu thông của chúng. Không có điều này, hoạt động bình thường của thị trường, và do đó sự phát triển của nó, là không thể.

Nhà nước luôn kiểm soát cẩn thận quá trình khai thác, giám sát sự phát triển của năng lượng, cơ sở hạ tầng và thông tin liên lạc, hệ thống giáo dục, y tế và kinh doanh nông nghiệp.

Ngân hàng – họ hoạt động như thế nào và kiếm tiền như thế nào?
Ngân hàng – họ hoạt động như thế nào và kiếm tiền như thế nào?

Một số bang có thể kiểm soát hoàn toàn các khía cạnh này của nền kinh tế do họ sở hữu hoàn toàn các ngành này, những bang khác áp đặt các yêu cầu nghiêm ngặt đối với chủ sở hữu tư nhân. Điều này là do đây là những lĩnh vực của nền kinh tế liên quan trực tiếp đến nhà nước (tài nguyên và thành phần xã hội). Những khu vực này được theo dõi liên tục và chịu sự giám sát liên tục.

Ngân hàng trung ương của các quốc gia tham gia phát hành chứng khoán và tiền giấy, những thứ cần thiết cho hoạt động bình thường của thị trường. Ngoài ra, Ngân hàng Trung ương quan tâm và kiểm soát việc sử dụng ngoại tệ của nhà nước và quản lý tiền tệ, vàng và các dự trữ khác của nhà nước để hỗ trợ nền kinh tế của mình.

Ví dụ về chức năng của nhà nước trong nền kinh tế thị trường

Ngân hàng Trung ương Liên bang Nga hàng năm phát hành một lượng tiền tệ quốc gia nhất định – đồng rúp Nga. Nhờ đó, nó kiểm soát quá trình lạm phát và duy trì lượng tiền tệ cần thiết cho hoạt động của nền kinh tế.

Market economy
Hình ảnh: Chormail | Dreamstime

Một ví dụ khác là Cơ quan chống độc quyền liên bang của Liên bang Nga, cơ quan này tham gia vào cuộc chiến chống độc quyền, quảng cáo không trung thực và các phương thức cạnh tranh bất hợp pháp khác giữa các doanh nhân. FAS cũng kiểm tra các khoản đầu tư nước ngoài, việc tuân thủ các quy định trong thương mại bán lẻ, v.v.

Nhiều ngành công nghiệp khai khoáng quan trọng ở Nga được kiểm soát bởi nhà nước, nhà nước kiểm toán các công ty và phân bổ nguồn lực, sở hữu các công ty hoặc có cổ phần lớn (kiểm soát) để đưa ra các quyết định quan trọng đối với sự phát triển hơn nữa của các ngành công nghiệp. Bộ Phát triển Kinh tế Liên bang Nga cũng thực hiện các kế hoạch phát triển kinh tế đã được Chính phủ Nga thông qua.

Ưu và nhược điểm của nền kinh tế thị trường

Thị trường tự do, giống như các hệ thống kinh tế khác, có những ưu điểm và nhược điểm của nó. Chúng có liên quan đến thực tế là các mối quan hệ thị trường không được điều tiết một cách tập trung, và điều này vừa tốt vừa xấu.

Ưu điểm

Kinh tế thị trường có những ưu điểm sau đây so với các chế độ khác:

Hành vi của người tiêu dùng ảnh hưởng đến quyết định của người sản xuất, nghĩa là xã hội ngày càng phát triển theo hướng mà đại bộ phận dân cư mong muốn. Cầu hình thành cung, vì vậy thị trường thực tế không sản xuất hàng hóa và dịch vụ “phụ” không tìm được người tiêu dùng. Do đó, các nguồn lực sẵn có được phân bổ hiệu quả hơn.

Cấm vận – còn ai không biết về loại hình trừng phạt này?
Cấm vận – còn ai không biết về loại hình trừng phạt này?

Cạnh tranh tự do ảnh hưởng đến giá theo hướng tích cực. Không ai kiểm soát giá cả, vì vậy chúng không thấp hoặc cao một cách giả tạo. Tiềm năng phát triển kinh tế ngày càng lớn. Khoa học, giáo dục và các lĩnh vực khác của nền kinh tế đang phát triển nhanh hơn do hoạt động tự do của thị trường, đầu tư nước ngoài và sự hỗ trợ của nhà nước (nhưng không kiểm soát hoàn toàn).

Người tiêu dùng và nhà sản xuất đưa ra quyết định độc lập, vì vậy không ai bị thiểu số và không có sự bất mãn.

Như bạn có thể thấy, nền kinh tế thị trường có nhiều lợi thế, đó là lý do tại sao hầu hết các quốc gia hiện đại đã chọn con đường phát triển này.

Nhược điểm

Tất nhiên, thị trường cũng có nhược điểm:

Không giống như nền kinh tế kế hoạch hóa, nền kinh tế thị trường ít chú ý đến các lĩnh vực tập thể (công cộng) của nền kinh tế: thể thao, y tế, văn hóa). Sau các giai đoạn phát triển là các giai đoạn suy thoái. Kết quả là, sự bất ổn thường xảy ra trong xã hội.

Market economy
Hình ảnh: Larisa Rudenko | Dreamstime

Bảo trợ xã hội cho những công dân khuyết tật (người về hưu, người khuyết tật và trẻ em) được chuyển giao cho nhà nước, vốn trong nền kinh tế thị trường không có nhiều nguồn lực như chủ sở hữu tư nhân.

Những thiếu sót này là điển hình cho bất kỳ trạng thái thị trường nào, nhưng chúng biểu hiện ở mức độ ít hơn hoặc nhiều hơn, tùy thuộc vào mức độ phát triển của một xã hội cụ thể.

Các dấu hiệu của kinh tế thị trường

Một số nét đặc trưng của kinh tế thị trường:

  • quyền tự do kinh doanh;
  • sự can thiệp tối thiểu của chính phủ;
  • mối quan hệ tự do giữa các thực thể kinh doanh.

Cạnh tranh đóng vai trò gì?

Cạnh tranh là động lực chính để phát triển thị trường. Các nhà sản xuất đang cạnh tranh để giành lấy người mua, vì vậy chất lượng hàng hóa không ngừng được cải thiện, đồng thời sử dụng các quy trình sản xuất hợp lý hơn và công nghệ hiện đại. Cạnh tranh thị trường buộc phải hạ giá.

Các loại hình cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường

Cạnh tranh thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau: về giá cả, chất lượng sản xuất, phương pháp sản xuất, sử dụng sáng kiến, cạnh tranh để bán hàng hóa, v.v. Quy mô cạnh tranh là cá nhân (giữa các doanh nhân), địa phương, quốc gia và toàn cầu (giữa các tổ chức).

Các mô hình kinh tế thị trường

Nền kinh tế thị trường phát triển theo những cách khác nhau ở các trạng thái khác nhau:

  • Chủ nghĩa tư bản cổ điển. Tiêu biểu cho các quốc gia Tây Âu.
  • Mô hình Anglo-Saxon. Mỹ, Anh.
  • Đông Á. Trung Quốc.

Ngoài những loại mô hình này, còn có những loại mô hình khác, nhưng những loại được liệt kê đã được đa số các bang hiện có chọn.

Câu hỏi

Sự khác biệt giữa nền kinh tế thị trường và nền kinh tế chỉ huy là gì?

Nền kinh tế thị trường, khác với nền kinh tế kế hoạch hóa, chỉ huy (tập trung), được điều tiết bởi cung và cầu. Vị trí của những người chơi trên thị trường chỉ phụ thuộc vào sự kết hợp của thị trường (nghĩa là cung và cầu). Nền kinh tế thị trường khác với nền kinh tế chỉ huy ở chỗ vấn đề sản xuất cái gì và sản xuất như thế nào là do chính những người sản xuất quyết định.

Market economy
Hình ảnh: Oleksandr Bohza | Dreamstime

So sánh kinh tế chỉ huy và kinh tế thị trường

Nền kinh tế chỉ huy còn được gọi là nền kinh tế kế hoạch, nền kinh tế kế hoạch hoặc nền kinh tế tập trung.

Ví dụ về các quốc gia có nền kinh tế thị trường

Các nền kinh tế thị trường: Mỹ, Nga, Trung Quốc, Đức, Pháp, Canada, Mexico, Ý và các nước khác. Mức độ can thiệp của nhà nước ở các quốc gia này là khác nhau, nhưng cốt lõi của mỗi quốc gia là cạnh tranh tự do.

Khi nền kinh tế thị trường hình thành ở Nga

Nền kinh tế Nga trước đây tương ứng với một mô hình hành chính được đặc trưng bởi sự tập trung của tất cả các quy trình, sự hiện diện của một cơ quan quản lý chính dưới hình thức các cơ quan nhà nước, việc định giá bởi cơ quan quản lý này ở một mức độ nhất định và một hệ thống lập kế hoạch.

Chủ nghĩa bảo hộ là chính sách ngoại thương của một quốc gia thành công
Chủ nghĩa bảo hộ là chính sách ngoại thương của một quốc gia thành công

Kể từ khi Liên Xô sụp đổ, Nga đã thực hiện một khóa học hướng tới xây dựng mô hình kinh tế kiểu thị trường để đưa nền kinh tế vào trạng thái tăng trưởng.

Thế nào là kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa?

Kinh tế thị trường định hướng xã hội là mô hình hệ thống kinh tế được tổ chức trên cơ sở thị trường tự điều tiết, trong đó sự phối hợp hành động được thực hiện trên cơ sở tương tác trên thị trường của các nhà sản xuất tư nhân tự do và người tiêu dùng cá nhân tự do .

Mô hình hệ thống kinh tế thị trường – xã hội xuất phát từ yêu cầu nhà nước và doanh nghiệp tư nhân không nắm toàn quyền điều hành nền kinh tế mà phục vụ nhân dân. Trong loại hình kinh tế hỗn hợp này, cũng như trong nền kinh tế thị trường, chỉ những quyết định của người tiêu dùng, nhà cung cấp tài nguyên và doanh nghiệp tư nhân mới quyết định cơ cấu phân bổ nguồn lực.

Toàn cầu hóa: Nguyên nhân, Hậu quả, Vấn đề, Vai trò của Nền kinh tế Thế giới
Toàn cầu hóa: Nguyên nhân, Hậu quả, Vấn đề, Vai trò của Nền kinh tế Thế giới

Tuy nhiên, những nước mạnh hơn về kinh tế có nghĩa vụ hỗ trợ những nước yếu hơn. Vai trò của nhà nước là phát triển ý thức trách nhiệm chung của tất cả những người tham gia thị trường và điều chỉnh các xu hướng không công bằng trong cạnh tranh, thương mại và phân phối thu nhập. Hệ thống này được coi là một giải pháp thay thế cho hệ thống tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa.

Kết luận

Kinh tế thị trường là một trong những phương thức có thể của nền kinh tế. Đây là mô hình phát triển kinh tế phổ biến nhất trên thế giới. Hầu hết các quốc gia hiện đại đã áp dụng lối sống này.